महाराष्ट्रात रस्ते अपघातात गंभीर जखमी झालेल्या व्यक्तीला अपघातानंतर तातडीने वैद्यकीय मदत मिळावी आणि उपचाराअभावी रुग्णाची प्रकृती अधिक गंभीर होऊ नये, या उद्देशाने राज्य शासनाने “स्व. बाळासाहेब ठाकरे रस्ते अपघात विमा योजना” जाहीर केली होती. या योजनेचा मुख्य भर Golden Hour म्हणजे अपघातानंतरचा अत्यंत महत्त्वाचा प्रारंभीचा कालावधी, तसेच रुग्णाची प्रकृती स्थिर करण्यासाठी आवश्यक Emergency Medical Treatment यावर होता.
मात्र, २०२६ मधील सध्याची परिस्थिती पाहता या योजनेचे जुने नियम आणि आज प्रत्यक्ष लागू असलेली उपचार व्यवस्था यामध्ये फरक लक्षात घेणे आवश्यक आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या २०२१ मधील Government Resolution आणि राज्याच्या अधिकृत आर्थिक सर्वेक्षणानुसार या योजनेत अपघातग्रस्ताला रुग्णालयात दाखल केल्यापासून पहिल्या ७२ तासांपर्यंत उपचार देण्याची तरतूद नमूद होती. त्यासाठी प्रति रुग्ण, प्रति अपघात ३०,००० रुपयांपर्यंतचा खर्च अंगीकृत रुग्णालयाला देण्याची तरतूद सांगितली होती. मात्र, ही जुनी तरतूद आजही त्याच स्वरूपात लागू आहे, असे समजण्यापूर्वी सध्याचे अधिकृत शासन निर्देश तपासणे गरजेचे आहे.
Maharashtra Government
+1
योजनेचा मुख्य उद्देश काय होता?
रस्ते अपघात झाल्यानंतर अनेकदा जखमी व्यक्तीला योग्य वेळी उपचार मिळत नाहीत. आर्थिक अडचण, जवळच्या रुग्णालयाबाबत माहिती नसणे किंवा उपचाराच्या खर्चाची भीती यामुळे उपचारास उशीर होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत अपघातग्रस्ताला तातडीने वैद्यकीय मदत मिळावी, रुग्णाची प्रकृती स्थिर व्हावी आणि जीव वाचवण्यासाठी आवश्यक उपचार वेळेत सुरू व्हावेत, हा या योजनेमागील महत्त्वाचा उद्देश होता.
योजनेच्या मूळ तरतुदींनुसार महाराष्ट्राच्या भौगोलिक हद्दीत कोणत्याही रस्त्यावर झालेल्या अपघातात गंभीर जखमी झालेल्या आणि तातडीने उपचारांची गरज असलेल्या व्यक्तीला लाभ देण्याची संकल्पना होती. त्यासाठी महाराष्ट्रातील रहिवासी असणे किंवा Domicile Certificate असणे ही अट नसल्याचे शासन निर्णयात नमूद करण्यात आले होते.
Maharashtra Government
उपचार किती काळ आणि किती खर्चापर्यंत?
योजनेच्या जुन्या अधिकृत माहितीनुसार, अपघातग्रस्त व्यक्तीला रुग्णालयात दाखल केल्यापासून ७२ तासांपर्यंत आवश्यक उपचार देण्याची तरतूद होती. हे उपचार रुग्णाची प्रकृती स्थिर करण्यासाठी म्हणजेच Stabilisation Treatment साठी होते. या योजनेअंतर्गत अंगीकृत सरकारी किंवा खासगी रुग्णालयामध्ये उपचार उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था अपेक्षित होती.
जुन्या योजनेतील आर्थिक मर्यादा प्रति रुग्ण, प्रति अपघात ३०,००० रुपये इतकी नमूद होती. ही रक्कम अपघातग्रस्ताच्या हातात रोख स्वरूपात देण्याऐवजी नियमानुसार अंगीकृत रुग्णालयातील उपचार खर्चासाठी देण्याची तरतूद होती. त्यामुळे या योजनेला थेट Cash Compensation Scheme समजणे योग्य नाही.
Maharashtra Government
+1
सध्याची योजना लागू आहे का?
हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. उपलब्ध अधिकृत माहितीत बाळासाहेब ठाकरे रस्ते अपघात विमा योजनेचा शासन निर्णय आणि उपचार पॅकेजची कागदपत्रे उपलब्ध आहेत; मात्र हीच जुनी योजना २०२६ मध्ये पूर्वीच्या सर्व अटींसह स्वतंत्रपणे सुरू आहे, याची स्पष्ट आणि अद्ययावत अधिकृत पुष्टी उपलब्ध स्रोतांमधून निश्चित करता येत नाही. त्यामुळे नागरिकांनी जुन्या योजनेतील ७२ तास आणि ३०,००० रुपयांची मर्यादा आजही तशीच लागू आहे, असे गृहीत धरू नये.
Jeevandayee
+1
दरम्यान, केंद्र सरकारची PM-RAHAT योजना १३ फेब्रुवारी २०२६ पासून देशभर लागू करण्यात आली आहे. या योजनेअंतर्गत मोटार वाहनामुळे झालेल्या रस्ते अपघातातील पात्र पीडितांना कोणत्याही प्रकारच्या रस्त्यावर झालेल्या अपघातासाठी, अपघाताच्या तारखेपासून कमाल सात दिवसांपर्यंत आणि प्रति व्यक्ती १.५ लाख रुपयांपर्यंत Cashless Treatment उपलब्ध आहे. रुग्णाची प्रकृती स्थिर करण्यासाठी जीवाला धोका नसलेल्या प्रकरणांत २४ तासांपर्यंत आणि जीवघेण्या परिस्थितीत ४८ तासांपर्यंत उपचारांची तरतूद आहे; त्यासाठी योजनेतील संबंधित प्रक्रिया आणि Police Authentication लागू होते.
Press Information Bureau
+1
अपघात झाल्यास नागरिकांनी काय करावे?
1. अपघात झाल्यानंतर तातडीने ११२ या Emergency Helpline वर संपर्क साधावा.
2. जखमी व्यक्तीला शक्य तितक्या लवकर जवळच्या Designated Hospital मध्ये पोहोचवण्याची व्यवस्था करावी.
3. रुग्णालयात अपघाताची माहिती, उपलब्ध ओळखपत्र आणि पोलिसांकडील नोंदी याबाबत आवश्यक सहकार्य करावे.
4. उपचारांसाठी कोणती योजना लागू आहे, रुग्णालय योजनेत नोंदणीकृत आहे का आणि Cashless Treatment साठी कोणती प्रक्रिया आवश्यक आहे, याची माहिती रुग्णालयाच्या Help Desk किंवा संबंधित सरकारी यंत्रणेकडून घ्यावी.
5. उपचार नाकारले जात असल्यास किंवा योजनेच्या लाभाबाबत अडचण येत असल्यास रुग्णालय प्रशासन, संबंधित जिल्हा आरोग्य यंत्रणा किंवा शासनाच्या अधिकृत Grievance Redressal यंत्रणेकडे तक्रार नोंदवावी.
रस्ते सुरक्षा हा केवळ वाहतूक नियमांचा विषय नसून तो नागरिकांच्या जीवनाशी संबंधित अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न आहे. अपघातग्रस्ताला वेळेवर उपचार मिळणे, रुग्णालयांमध्ये योग्य सुविधा उपलब्ध असणे आणि सरकारी योजनांची अचूक माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचणे आवश्यक आहे.
Road Safety News 24×7 च्या माध्यमातून नागरिकांना आवाहन करण्यात येते की, अपघातग्रस्त व्यक्तीला मदत करण्यासाठी पुढे या, ११२ वर संपर्क साधा आणि उपचारास विलंब होऊ देऊ नका. मात्र, बाळासाहेब ठाकरे रस्ते अपघात विमा योजनेच्या जुन्या तरतुदींचा लाभ मिळेल असे गृहीत न धरता, सध्याच्या PM-RAHAT योजनेचे नियम आणि संबंधित रुग्णालयाची पात्रता तपासून घ्या.
अधिकृत संदर्भ: महाराष्ट्र शासनाचा बाळासाहेब ठाकरे रस्ते अपघात विमा योजनेचा शासन निर्णय: https://gr.maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/English/202111221736412217.pdf
महाराष्ट्र शासनाच्या एकात्मिक आरोग्य योजनेवरील अपघात उपचार पॅकेजची माहिती: https://www.jeevandayee.gov.in/MJPJAY/RGJAYDocuments/PHD_BTRAIS_scheme.pdf
पुणे जिल्हाधिकारी कार्यालयाची PM-RAHAT योजना माहिती: https://pune.gov.in/en/scheme/pm-rahat-relief-assistance-for-highway-accident-trauma/
केंद्र सरकारची PM-RAHAT योजनेबाबत अधिकृत माहिती: https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?lang=2®=48&relid=285691