ROAD SAFETY NEWS 24×7
महाराष्ट्र | विशेष वृत्त
रस्ते अपघातानंतर वाहनचालक घटनास्थळावरून पळून जातो आणि अपघात घडविणाऱ्या वाहनाची ओळख पटत नाही, अशा घटनांना Hit and Run Accident असे म्हटले जाते. अशा अपघातांमध्ये पीडित व्यक्तीला किंवा मृत व्यक्तीच्या कुटुंबीयांना आर्थिक मदत मिळावी, या उद्देशाने केंद्र सरकारने Compensation to Victims of Hit and Run Motor Accidents Scheme, 2022 ही योजना लागू केली आहे.
या योजनेअंतर्गत अपघातात मृत्यू झाल्यास पात्र कुटुंबीयांना ₹२ लाख आणि गंभीर दुखापत झाल्यास पात्र जखमी व्यक्तीला ₹५०,००० नुकसानभरपाई मिळू शकते. ही योजना १ एप्रिल २०२२ पासून लागू झाली असून, यापूर्वीच्या Solatium Scheme, 1989 ची जागा या योजनेने घेतली आहे. (स्रोत: भारत सरकार, Press Information Bureau.)
1. काय आहे Hit and Run Compensation Scheme, 2022?
रस्ते अपघातात एखादे वाहन व्यक्तीला धडक देऊन घटनास्थळावरून निघून जाते आणि तपास करूनही संबंधित वाहनाची ओळख पटत नाही, अशा प्रकरणांमध्ये पात्र पीडितांना आर्थिक मदत देण्यासाठी ही योजना तयार करण्यात आली आहे.
या योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे अपघातामुळे कुटुंबावर आलेला आर्थिक भार काही प्रमाणात कमी करणे आणि गंभीर दुखापत झालेल्या व्यक्तीला नुकसानभरपाई मिळवून देणे.
ही योजना Ministry of Road Transport and Highways म्हणजेच केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाच्या अंतर्गत लागू करण्यात आली आहे.
2. किती मिळते नुकसानभरपाई?
या योजनेअंतर्गत नुकसानभरपाईची निश्चित रक्कम पुढीलप्रमाणे आहे.
अपघातात मृत्यू झाल्यास — ₹२,००,०००.
गंभीर दुखापत झाल्यास — ₹५०,०००.
ही रक्कम पात्रता आणि संबंधित सरकारी नियमांनुसार दिली जाते. प्रत्येक अपघातासाठी ही नुकसानभरपाई आपोआप मिळतेच असे नाही. अपघात Hit and Run प्रकारातील असल्याची आणि इतर आवश्यक अटींची पडताळणी केली जाते.
3. कोणाला मिळू शकतो योजनेचा लाभ?
Hit and Run Motor Accident मध्ये मृत्यू झालेल्या व्यक्तीचे पात्र कायदेशीर वारस किंवा प्रतिनिधी नुकसानभरपाईसाठी अर्ज करू शकतात.
गंभीर दुखापत झालेली पात्र व्यक्ती स्वतः नुकसानभरपाईसाठी अर्ज करू शकते.
मात्र, संबंधित वाहनाची ओळख तपास करूनही पटलेली नसणे आणि अपघात योजनेच्या नियमांमध्ये बसणे आवश्यक आहे.
4. अर्ज कसा करावा?
अपघात झालेल्या परिसरातील संबंधित Sub-Division किंवा Taluka मधील Claims Enquiry Officer यांच्याकडे अर्ज सादर करण्याची प्रक्रिया आहे.
योजनेनुसार Form I मध्ये अर्ज आणि Form IV मधील Undertaking यांसह आवश्यक कागदपत्रे सादर करावी लागतात. रुग्णालयात Cashless Treatment अंतर्गत उपचार झाले असल्यास, लागू नियमांनुसार रुग्णालयाच्या Claim संबंधित कागदपत्रांचीही आवश्यकता असू शकते.
अर्जदाराने संबंधित पोलीस ठाणे, Claims Enquiry Officer किंवा जिल्हा प्रशासनाकडून अद्ययावत अर्ज प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती घ्यावी.
5. कोणती कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात?
अर्जाच्या पडताळणीसाठी परिस्थितीनुसार पुढील कागदपत्रे मागितली जाऊ शकतात:
- अपघाताची Police Report किंवा संबंधित नोंद.
- जखमी व्यक्तीचे Medical Certificate आणि उपचारासंबंधी कागदपत्रे.
- मृत्यू झाल्यास Death Certificate.
- मृत व्यक्तीच्या कायदेशीर वारसांची माहिती.
- अर्जदाराचे ओळखपत्र आणि Bank Account Details.
- योजनेनुसार आवश्यक Application Form आणि Undertaking.
ही प्राथमिक यादी आहे. अंतिम कागदपत्रे संबंधित अधिकाऱ्यांकडून निश्चित करून घ्यावीत.
6. नुकसानभरपाई मिळण्याची प्रक्रिया
अपघाताची नोंद झाल्यानंतर Police तपास करतात आणि संबंधित वाहनाची ओळख पटते का, याची चौकशी केली जाते. Hit and Run प्रकरण म्हणून आवश्यक माहिती नोंदविल्यानंतर प्रकरण Claims Enquiry Officer कडे पाठविण्याची प्रक्रिया असते.
संबंधित अधिकारी कागदपत्रांची पडताळणी करून अहवाल तयार करतात. त्यानंतर लागू प्रक्रियेनुसार Claim मंजूर झाल्यास पात्र व्यक्ती किंवा कायदेशीर वारसांच्या Bank Account मध्ये रक्कम जमा केली जाऊ शकते.
सरकारी नियमांनुसार अर्ज आणि Payment साठी कालमर्यादा निर्धारित करण्यात आली आहे. मात्र, प्रत्येक प्रकरणातील प्रत्यक्ष कालावधी कागदपत्रे आणि पडताळणीवर अवलंबून असू शकतो.
7. PM-RAHAT आणि Hit and Run Compensation Scheme मधील फरक
PM-RAHAT ही पात्र रस्ते अपघातग्रस्तांना Cashless Medical Treatment देण्यासाठीची योजना आहे. तिच्याअंतर्गत निर्धारित नियमांनुसार ₹१.५ लाखांपर्यंत उपचारांचा खर्च, कमाल सात दिवसांच्या कालावधीसाठी उपलब्ध होऊ शकतो.
याउलट, Hit and Run Compensation Scheme, 2022 ही विशिष्ट प्रकारच्या अपघातांमध्ये मृत्यू किंवा गंभीर दुखापतीसाठी निश्चित आर्थिक नुकसानभरपाई देण्याची योजना आहे.
म्हणून Cashless Treatment आणि आर्थिक नुकसानभरपाई या दोन वेगवेगळ्या सुविधा आहेत. संबंधित प्रकरणात कोणती सुविधा लागू होते, हे अधिकृत नियमांनुसार तपासणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
Hit and Run Motor Accident Compensation Scheme, 2022 ही अपघातातील पात्र पीडित आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना आर्थिक आधार देणारी महत्त्वाची सरकारी योजना आहे. मृत्यू झाल्यास ₹२ लाख आणि गंभीर दुखापत झाल्यास ₹५० हजार नुकसानभरपाईची तरतूद आहे.
रस्ते अपघात झाल्यास तातडीने पोलिसांना माहिती द्या, जखमी व्यक्तीला वैद्यकीय मदत मिळवून द्या आणि नुकसानभरपाईसाठी संबंधित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधा.
ROAD SAFETY NEWS 24×7 चा संदेश:
“अपघातग्रस्तांना मदतीचा हात द्या, नियमांची माहिती जाणून घ्या आणि पात्र पीडितांना त्यांचे हक्क मिळवून देण्यासाठी जागरूक राहा.”
अधिकृत स्रोत:
भारत सरकारच्या Press Information Bureau मधील योजना अधिसूचनेची माहिती: https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1801698&lang=2®=48
Hit and Run Compensation Scheme संदर्भातील अधिक माहिती: https://dmsouthwest.delhi.gov.in/hit-and-run-compensation-scheme/